Science & Technology Learning: 2015

2015/10/03

☕ Nhàn đàm về Disruptive Innovation: Đổi mới sáng tạo mang tính bước ngoặt

Tôi tò mò về từ Disruptive và từ Breakthrough, từ tiếng Anh dịch ra tiếng Việt như thế nào. Breakthrough thì dịch là “đột phá” – chắc là ổn cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Tôi dùng Google Translate dịch cụm từ “Disruptive Innovation” thì được “đổi mới đột phá” – chưa thỏa mãn lắm vì nó gần nghĩa với Breakthrough. Tra từ điển Laconec (www.laconec.com) của anh Lê Khánh Hùng về từ “Disruptive” thì cho kết quả “được đặc trưng bởi tình trạng náo động, lộn xộn, hoặc không chịu phục tùng”. Tôi gạch dưới cụm từ “Không chịu phục tùng”.

1. Breakthrough: Trong nghiên cứu phát triển, nếu chúng ta tiến hành theo phương pháp tuần tự như tiến cho đến khi gặp một vật cản rất khó vượt qua và nếu có ai đó vượt qua được thì người ta gọi là đột phá. Sau đột phá, đường đi vẫn theo đường cũ;

2. Disrupt: Không theo đường cũ, phá vỡ phương pháp hiện có và tìm một cách khác. Vì lý do này nên xin phép anh/chị tôi dịch Disruptive Innovation thành “Đổi mới sáng tạo mang tính bước ngoặt”. Ví dụ về Disruptive Innovation có rất nhiều: PC được tạo ra từ công ty IBM đã thay đổi thế giới điện toán, mạng Internet đã thay đổi toàn bộ thế giới hiện đại, Email đã thay đổi toàn bộ hoạt động thư tín, Cellphone, rồi Smartphone, Cloud Computing, mạng xã hội, …

3. Ngoài lề liên quan đến Disruptive Innovation : Dự án Loon Project của Google (Google bây giờ là công ty con của Alphabet – có thể dự án này thuộc Alphabet chứ không thuộc Google nữa) sẽ liên doanh với một đại công ty của Việt Nam – xin được giấu tên :-) Các quả bóng bay trên tầng điện ly của Alphabet sẽ phát tín hiệu xuống mặt đất và ở mặt đất chỉ cần một bộ thu (modem) có ăng ten là được. Không biết Disruptive Technology này có làm cho cáp đồng và cáp quang được rải đều khắp nơi hiện nay thành đồ thừa trong tương lai hay không? Bên cạnh Loon Project còn có một dự án máy bay không người lái sử dụng năng lượng mặt trời của Facebook cũng theo nguyên lý tương tự. Đặc điểm của các dự án Disruptive dạng này là sẽ làm thay đổi truyền tin trong mạng Internet hợp nhất (IoT), làm cho các mạng 3G, 4G trở thành quá khứ và biến các SIM, Global SIM thành các IP V6 :-) Khi các SIM trong điện thoại của chúng ta là các IP V6 thì khi ra nước ngoài chúng ta khỏi phải làm động tác “Roaming” :-) Tuy nhiên các nhà kinh doanh thuê bao di động sẽ rất đau đầu. Lưu ý với các anh/chị: đây là tôi nhàn đàm cho vui thôi nhé, các anh/chị đừng tin. Xin đừng tin! :-)

4. Vũ trụ quan cũng trải qua nhiều khám phá bước ngoặt. Loài người đã từng êm đềm với các định luật Newton thì đùng một cái, trong thuyết Tương đối của mình, Einstein lại chứng minh được rằng hai hạt ánh sáng đi ngược chiều nhau thì tốc độ của hạt này so với hạt kia cũng chỉ là 300.000 km/s, tốc độ lớn nhất của vật chất là tốc độ ánh sáng! Và lạ lùng hơn nữa, nếu chúng ta di chuyển được với tốc độ ánh sáng, thì thời gian sẽ ngừng lại (Từ Thức trong Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ lên du thuyền vũ trụ có mấy ngày mà khi trở về làng thì các bạn đồng trang lứa đã qua tuổi 80!). Gần đây, Stephen Hawking có bàn đến Hố đen trong vũ trụ (mời anh/chị tham khảo http://edition.cnn.com/2015/09/03/opinions/lincoln-hawking-black-holes/index.html), có một điểm disruptive là ông ấy bảo nếu chúng ta chẳng may bị Hố đen hút thì chúng ta sẽ sang một vũ trụ khác và và vấn đề là chúng ta không thể quay trở về vũ trụ này được nữa! Mọi người đang chờ Peer Review bài nói chuyện của Stephen Hawking và nếu được xác thực thì … vũ trụ này cũng thật kỳ lạ!

5. Hiện nay, trong công nghệ, có một người có đầy các ý tưởng disruptive là Elon Musk (https://en.wikipedia.org/wiki/Elon_Musk). Mời các anh/chị xem buổi ra mắt chiếc xe điện Tesla Motors Model X (https://www.youtube.com/watch?v=RUz_EXSmp9w). Các anh/chị mê xe sẽ không khỏi ngạc nhiên đâu. Và nếu các anh/chị xem loạt video này: http://money.cnn.com/video/technology/2015/09/10/elon-musk-evolution.cnnmoney/index.html thì anh/chị còn sững sờ với các ý tưởng như charge điện không dây, xây dựng hạ tầng mạng lưới giao thông để các xe điện vừa di chuyển vừa charge điện, SolarCity, HyperLoop, …

6. Đang có Techmart 2015, không biết có sản phẩm hay ý tưởng Disruptive nào không, hoặc Breakthrough?

2015/08/16

☕ Nhàn đàm: Viễn du Pluto

Phi thuyền New Horizons xuất phát từ Trái Đất ngày 19/01/2006 và đã đến Pluto (sao Diêm Vương) khoảng ngày 14/07/2015 sau hành trình 9 năm rưỡi vượt chặng đường hơn 3,6 tỷ dặm (kích cỡ phi thuyền này chỉ bằng 1 chiếc piano thôi). Hình ảnh gửi về NASA cho thấy Pluto là sao sơ sinh (tuổi 100 triệu năm so với tuổi hệ mặt trời là 4.5 tỷ năm) và vẫn đang trong quá trình hình thành. Mặc dù Pluto đã bị “hạ cấp” xuống thành sao lùn năm 2006, thông tin về hành tinh này và các mặt trăng vệ tinh (Charon, Styx, Nix, Kerberos và Hydra) vẫn rất lôi cuốn, thu hút. Phân tích ảnh, người ta thấy bề mặt của Pluto có nhiều băng tuyết, có vùng phẳng và có vùng nhấp nhô nhưng không thấy có miệng núi lửa.

Với bản tính tò mò của VN-ICTer, tôi tự hỏi New Horizons lấy thông tin bằng cách nào và gửi về NASA theo kiểu gì? Tuy kích cỡ bé thế nhưng New Horizons có 7 bộ thiết bị đo: Ralph, Alice, REX, LORRI, SWAP, PEPSSI và SDC (NewHorizons).

NASA “nói chuyện” với New Horizons thông qua hệ thống NASA Deep Space Network có các trạm Goldstone (California) – Hoa Kỳ, Tidbinbilla (Canberra) – Úc và Madrid – Tây Ban Nha trên các dải băng tần S (2.025 - 2.3 GHz, 2.5 - 2.67 GHz), X (8 - 9 GHz) và Ka (23 - 27 GHz). Họ đặt 3 trạm như vậy để tránh khi quả đất quay thì một trạm nào đó có thể bị khuất với New Horizons.

Còn New Horizons gửi ảnh về NASA mất khoảng bao lâu? Do Pluto quay quanh Mặt Trời mất khoảng 248 năm theo hình ellipse nên khoảng cách từ Pluto đến Trái Đất không đều: xa nhất là 7.5 tỷ km và gần nhất là 4.28 tỷ km. Tôi tính tay ra New Horizons gửi ảnh từ New Horizons về NASA mất khoảng 5 tiếng đồng hồ. Việc chúng ta phải “mỏi mòn” chờ duyệt web trong trường hợp cá mập cắn đứt dây cáp quang AAG, nếu so với việc các nhà khoa học tại NASA tải ảnh từ New Horizons thì sự kiên trì của chúng ta chẳng là gì 😊. NASA họ tính là để tải hết ảnh New Horizons bay vòng quanh Pluto về phải mất 16 tháng! Các nhà khoa học ở NASA phải nói là rất kiên trì: điều hành New Horizons bay trong 9 năm rưỡi và nội chỉ cái việc download ảnh về cũng phải mất 16 tháng!

Tốc độ bay của New Horizons? Bay từ Trái Đất đến Pluto với tốc độ là 19km/s và bay vòng quanh Pluto tăng tốc thêm 4km/s nữa thành 23km/s – một tốc độ rất đáng nể!

New Horizons chạy bằng năng lượng gì? Các phi thuyền khác thường sử dụng năng lượng mặt trời nhưng New Horizons thì không vì khi bay đến Pluto, cách Mặt Trời đến 6 hoặc 7 tỷ km, ánh sáng mặt trời rất yếu. Vì vậy, NASA sử dụng năng lượng hạt nhân từ nguyên tố … plutonium!

Đường kính của Pluto là 2,370km, lớn hơn so với những gì người ta quan niệm trước đây. Đây cũng là một trong các lý do người ta muốn quay trở lại tranh luận xem hạ cấp Pluto xuống thành sao lùn liệu có thỏa đáng hay không.

Một điều thú vị nữa: New Horizons mang theo tro hài cốt của ông Clyde Tombaugh, người phát hiện ra Pluto năm 1930.

Trước khi bị hạ cấp xuống sao lùn, Pluto là 1 trong 9 tinh tú của hệ Mặt Trời: Mercury, Venus, Trái Đất, Mars, Jupiter, Saturn, Uranus, Neptune và Pluto.

---

Distance between Earth and Pluto: 7.5 billion km farest, 4.28 billion km closest

How fast does light travel from the Sun to each of the planets?

Light travels at a speed of 299,792 kilometers per second; 186,287 miles per second. It takes 499.0 seconds for light to travel from the Sun to the Earth, a distance called 1 Astronomical Unit. below I list the light travel times from the Sun to each planet:

Planet Distance in AU Travel time

....................................................................

Mercury 0.387 193.0 seconds or 3.2 minutes

Venus 0.723 360.0 seconds or 6.0 minutes

Earth 1.000 499.0 seconds or 8.3 minutes

Mars 1.523 759.9 seconds or 12.6 minutes

Jupiter 5.203 2595.0 seconds or 43.2 minutes

Saturn 9.538 4759.0 seconds or 79.3 minutes

Uranus 19.819 9575.0 seconds or 159.6 minutes

Neptune 30.058 14998.0 seconds or 4.1 hours

Pluto 39.44 19680.0 seconds or 5.5 hours

....................................................................

2015/05/07

☕ Nhàn đàm ICT: IoE, IoT & Cross-Border Data Flows

Dear các anh/chị

1. Xin phép các anh/chị tạm dịch Internet of Everything (IoE) hoặc Internet of Things (IoT) là Internet hợp nhất. Nói một cách nôm na là mọi thứ liên kết với nhau qua Internet. Trong thế giới Internet hợp nhất thì đi nước ngoài vẫn có thể bật máy nước tưới vườn rau sạch sân thượng nhà mình, khi về đến sân bay thì bật máy pha cà phê và bật bình nước nóng (qua hệ thống SmartHome của BKAV :-)), hoặc có thể kiểm soát độ lạnh của lô hàng xuất cá tra sang Mỹ trước khi khách nhận hàng, ...

2. Trong mạng Internet hợp nhất thì các phần mềm, các platform, các thiết bị di động, ... đều sử dụng Cloud Computing (điện toán đám mây - ĐTĐM). Một rừng các nhà cung cấp dịch vụ ĐTĐM: thuê bao di động 3G, 4G, email servers, ... Nghĩa là người dùng sẽ "thuê" mọi thứ. Có dịch vụ thuê trong nước nhưng có nhiều dịch vụ thuê ở nước ngoài. Lý do có thể là do dịch vụ ở nước ngoài rẻ hơn, có độ tin cậy cao hơn, có nhiều tiện ích hơn, ...

3. Rất dễ dàng nhận ra câu chuyện Cross-Border Data Flows: dữ liệu xuyên biên giới. Mà Internet thì làm gì có biên giới !? :-)

4. Nó đặt ra cho pháp lý một số vấn đề. Lấy 1 ví dụ. Giả thiết người dùng C ở Việt Nam và nhà cung cấp dịch vụ P ở Mỹ. Người dùng C chịu sự điều chỉnh của pháp luật Việt Nam và nhà cung cấp P chịu sự điều chỉnh của pháp luật Mỹ. Nếu có xung đột về hợp đồng thì lấy luật nào để xử?

5. Nó cũng đặt ra một vài thách thức về mặt quản lý công nghệ. Lấy 1 ví dụ. Các thiết bị di động gắn với 1 SIM. Để cho thiết bị di động này tự do đi lại trên thế giới thì SIM đó cần "global" chứ để roaming thì chi phí quá đắt. Vậy SIM trở thành Global bằng cách nào? Lấy giải pháp của Mỹ, của EU hay của Việt Nam?

6. Nghe ra, xem chừng Internet hợp nhất hình như là tiền đề cho một "thế giới đại đồng" :-)

Các anh/chị nào không quantâm vuilòng bỏqua - xin cảmơn.

Trântrọng

levanloi

2015/03/02

☕ Điện tử thế hệ mới: memristor

Dear các anh/chị

1. Mời các anh/chị đọc bài http://edition.cnn.com/2015/02/26/tech/mci-eth-memristor/index.html (So long, transistor: How the 'memristor' could revolutionize electronics) của Jacopo Prisco, CNN.

2. Theo bài báo thì memristor (tạm dịch là lưu trở) là một loại bóng điện tử mới, khác với nguyên lý bóng bán dẫn. Bóng bán dẫn sử dụng nguyên lý dòng điện tử còn bóng lưu trở sử dụng nguyên lý nguyên tử tích điện. Trạng thái của bóng bán dẫn là nhị phân còn bóng lưu trở là đa cấp. Bóng bán dẫn mất điện là mất nhớ, nhưng bóng lưu trở mất điện vẫn giữ nguyên trạng thái.

3. Bóng bán dẫn dựa trên chất liệu silicon, còn bóng lưu trở dựa trên các chất liệu khác nên hứa hẹn sẽ tích hợp được vào các chất liệu thông dụng như gỗ, vải hay sành sứ.

4. HP đã tạo ra được bóng lưu trở đầu tiên vào năm 2008 và lên kế hoạch vào năm 2020 sẽ tạo ra dòng máy tính thế hệ mới dựa trên nguyên tắc "electrons for processing, photons for communication, and ions for storage." (tạm dịch: dòng điện tử để xử lý thông tin, công nghệ photon để truyền tin và nguyên tử tích điện để lưu thông tin).

5. Đầu năm nói chuyện hơi xa một tẹo, hóng hớt các trang mạng của thế giới hòng cung cấp một vài bit thông tin tới các anh/chị.

Chúc mừng năm mới!